Blauwdrukken is een fotografische techniek die in 1842 is uitgevonden door John Herschel. Het wordt ook wel cyanotypie genoemd. De techniek werd vooor het eerst gebruikt door Anna Atkins, die een boek illustreerde met blauwdrukken van algen.

Later werd de techniek veelvuldig gebruikt om kopieën te maken van bouwtekeningen. Blauwdruk werd daarmee ook synoniem voor een plan van uitvoering.

Bij blauwdrukken wordt papier, stof of iets anders met een lichtgevoelige oplossing ingestreken. Vervolgens wordt er een object of negatief op gelegd en belicht in de zon of door een andere UV-lichtbron. De afbeelding wordt gefixeerd door te wassen met water. Niet belichtte delen worden wit, en belichtte delen worden Pruisschisch blauw.

Een dagdeel om foto's te bewerken en negatieven te maken, een dagdeel om blauwdrukken te maken, en een dagdeel voor het omkleuren.

Ca. € 5 per A3 afdruk inclusief omkleuren.

• Inkscape
• GIMP
• Printer voor printen van negatieven
• UV-lichtbak
• Wasbak

Een blauwdruk van je eigen foto!

Geen ervaring vereist, een beetje handigheid met GIMP en/of Inkscape is een pré.

Martin Klein Schaarsberg

• Twee 5 ml spuitjes
• Schaaltje of bakje van plastic of glas
• Sponsje (of hake kwast of schuimkwast)
• Aquarelpapier
• Twee glasplaten, waarvan één dikke
• UV-lichtbak of zonlicht
• Bak om het papier in te spoelen
• Ruimte met gedempt licht (zonder daglicht)

• Oplossing A: 25 g ammoniumijzer(III)citraat (groen) in 100 ml demiwater
• Oplossing B: 10 g rood bloedloogzout (kaliumhexacyanoferraat(III)) in 100 ml demiwater

Laat de oplossingen na bereiden 24 uur staan, zodat alles volledig kan oplossen. Cyanotypie is een veilig proces, mits de oplossing van rood bloedloogzout niet gemengd wordt met sterke zuren, want dan ontstaat er giftig gas.

Met hulp van GIMP en Inkscape kunnen we negatieven maken van een (kleuren)foto. De foto wordt in spiegelbeeld gezet zodat de afdrukzijde van het negatief straks direct op het papier komt te liggen bij de afdruk.

In GIMP:

1. Indien nog niet zwart-wit: Afbeelding > Modus > Grijswaarden, of via Kleuren > Componenten > Monochrome mixer (meer controle, je de basiskleuren lichter of donkerder maken)
2. Kleuren > Omkeren
3. Afbeelding > Transformeren > Horizontaal spiegelen
4. Selecteren > Alles Tonen
5. Bewerken > Kopiëren

In Inkscape:

1. Bewerken > Plakken
2. Bestand > Documenteigenschappen
   • Paginagrootte A3 (420×297 mm), staand of liggend
3. Verhouding B/H (Breedte/Hoogte) vast (slotje)
4. Hoogte/breedte aanpassen (kies voor de lange zijde van de foto maximaal 360 mm, korte zijde maximaal 240 mm, voor een mooie rand rondom de foto)
5. Object > Uitlijnen en verdelen
   • Relatief t.o.v. pagina
   • Centreren op horizontale en verticale as=
6. Bestand > Opslaan als
   • Bestandsnaam met je naam en titel
   • Bestandstype: PDF

1. Gebruik voor oplossing A en oplossing B een verschillende spuit, en per vloeistof een gelijke hoeveelheid. Meng ze in een bakje of schaaltje met een kwast. Zorg dat er geen metalen delen bijzitten, dit kan namelijk reageren met de vloeistof.
2. Bekijk welke kant van het papier je wilt gebruiken en strijk het in met de kwast. Je kan tot aan de rand strijken of een randje vrij laten.
3. Droog het papier met een föhn of laat het een uur of twee liggen in het donker.
4. Leg het papier op een glasplaat met de bestreken zijde naar boven. Leg daarop het negatief. De afgedrukte zijde (de doffe kant) mag naar beneden, zodat deze het papier raakt. Daarbovenop komt dan de dikke glasplaat.
5. Belicht het papier onder de UV-lichtbak. Met de AssortiMens lichtbak zijn belichtingstijden tussen de 2 en 10 minuten gangbaar.
6. Doe het papier in een bak met koud kraanwater. Je ziet het blauw donkerder worden en de witte delen verschijnen. Ververs na drie minuten het water. Doe dit nog twee keer.
7. Laat het papier uitlekken en hang het te drogen aan de waslijn.

Tip: maak eerst een proefdruk. Belicht 2 minuten. Bedek met een strook karton een deel van de afbeelding. Belicht dan 1 minuut. Leg er een strook karton naast. Dit deel heeft nu 3 minuten licht gehad. Ga verder, telkens weer een 1 minuut belichten, en een strook karton erbij.

1. 1 min water bad
2. 10 min toning bad (oplossing van looizuur 20 g/l, thee (groene, zwarte, etc…) 10 g/l 10 minuten koken), fenegriekzaad, laurierblad …)
3. 5 min water bad
4. 1 à 2 min bleek bad (oplossing van wassoda 10 g/l)
5. 5 min water bad
6. 10 min demiwater bad

Bij AutPlacement staat een Brother MFC-J6510DW printer/scanner. De printer doet het niet, maar de scanner wel. Op de PC het dichtst bij de deur staat software om deze te bedienen. Open “Brother Utilities” en kies vervolgens “ControlCenter4”. Je kunt het “Brother Utilities” scherm dan sluiten. In ControlCenter4, kies je “Afbeelding”. Selecteer de juiste documentgrootte (bijv. A3), type scan (24bit Kleur), resolutie (300 x 300 dpi is prima, maar je kan ook in hogere resolutie scannen). Zet dan de bestandsgrootte op Groot.

Belichting:

• UV lichtbox (ca. 100 euro om te maken, er is er een bij AssortiMens aanwezig en in overleg te gebruiken). Deze is met ulp van deze en deze instructies gemaakt. Hierbij zijn de UV-ledstrips in vier groepen verdleeld om de belasting van de verbindingsdraden te verkleinen: voorbeeld .

Papier en negatieven:

• Aquarelpapier. Dit papier hier heeft een mooie licht ruwe structuur aan de onderzijde.
• Transparanten bijv. deze voor inkjetprinters of deze voor laserprinters.

Glasplaat:

Voor onder het papier een glasplaatje uit een A3 fotolijst. Voor bovenop een dikkere glasplaat met afgeronde randen gemaakt door L.H. van der Woning Glas B.V. in Losser.

Chemicaliën:

• 250 gram ammoniumijzer(III)citraat
• 100 gram rood bloedloogzout

Dat is genoeg voor zo'n 400 prints. Het poeder en de oplossingen daarvan kunnen jaren bewaard worden. De oplossing van ammoniumijzer(III)citraat kan wel gaan schimmelen na een maand of twee. Dit is niet erg, en kan je eruit filteren met een koffiefilter. Of in kleine hoeveelheden bereiden.

Spullen om de chemie te bereiden (bij AssortiMens aanwezig, in overleg te gebruiken):

• Een maatbeker van 100 mL
• Twee bekerglazen van 100 mL
• Twee kleine trechters
• Twee roerstaven van glas
• Twee bruine flessen van 100 mL met dop
• Demiwater (verkrijgbaar bij drogist)

Kleding bedrukken met Solarfast . Het proces is vergelijkbaar. Solarfast prints op textiel kunnen gewassen worden en het is in meerdere kleuren beschikbaar. Cyanotypie zal bij wassen verbleken zie hier een voorbeeld